تاریخ رونیز از تاریخ منطقه جدا نیست . منطقه در سطح کلان ، به لحاظ تاریخی همان سرزمین پارس و نشیمن گاه سنتی قوم پارس یکی از سه قوم اصلی آریایی در سرزمین ایران است. از این رو ، نشانه ها و نمادهای قابل توجهی از فرهنگ این قوم در بخشهای مختلف آن باقی مانده است. از جمله در دره کوچکی که رونیز در آن واقع است می توان به غمپ آتشکده ، اشکفت گبری ، قلعه کفار و شهر گمشده اشاره کرد.  رونیز ، چنان که از ریشه شناسی نام واژه آن بر می آید ، بدون شک یکی از صدها آبادی کهن کوره دارابگرد در دوره هخامنشی و ساسانی بوده است.پس از اسلام ، که محدوده ای شامل شهرستان های امروزی استهبان، نیریز ، داراب و فسا تحت حاکمیت ملوک شبانکاره درآمد ، رونیز جزو ایالت شبانکاره بود و در هر حال به دلیل موقعیت خود در بین مناطق شمالی ( هرات ، مروست ، یزد ) مناطق شمال غربی( مرودشت ، شیراز و سروستان ) مناطق جنوب غربی ( فسا و نوبندگان ) مناطق شرقی ( استهبان - ایگ - دارابگرد و نیریز) نمی توانسته مورد توجه حکام محلی نباشد. به ویژه آن که در محدوده ی بلافصل خود ( محدوده ی استهبان ، ایگ و خیر ) و نیریز از مناطقی بوده که دارای قابلیت تولید خوراک برای منطقه را داشته است . آثار بازمانده از قنات های متعدد مشرف بر دشت ، اهمیت رونیز را از این لحاظ برای منطقه شبانکاره نشان می دهد. در واقع اهمیت تاریخی رونیز در محدوده ای وسیع با ویژگیهای جغرافیایی و موقعیتی خود ( مجاورت با دریاچه بختگان و محصور در میان کوهههای بلند خرمن کوه که مشرف بر دشت رونیز است و بیشترین ارتفاع را در منطقه دارد و همچنین رشته کوههای تودج در بخش جنوبی آن ) در پیوند با یکدیگر معنی پیدا می کند. زیرا نقاطی چون رونیز هم به عنوان پاسگاههای کوچک نظامی - دفاعی ( که قلعه صاحب تاریخ گشن آباد یا جوشن آباد مشرف به دشت و واقع در پوژه شرقی تودج گویای آن است) و هم محل تولید و ذخیره خوراک نیاز جمعیت ( هر چند که بخش اعظم آن به مصرف حکام محلی و خراج ستان ها می رسید ) و هم به عنوان منزل گاهی برای استراحت موقت کاروانیان در روزهای رونق  و ثبات به شمار می رفته اند . رونیز در کنار تعداد زیادی از ((قراء ) آباد و در زیر مجموعه مرکز بلوک - قصبه استهبان  و یکی از نقاط ناحیه شبانکاره ایالت فارس به حساب آمده است.   با گسترش مدرنیت و دولت مدرن متمرکز ، ایجاد نهادها و سازمان های جدید اداری و انتظامی ، آموزشی ، ایجاد راههای ارتباطی جدید ، گسترش حمل و نقل ماشینی ، ورود کالاهای جدید صنعتی و افزایش مبادله بین شهر و روستا هر چند که این روند با شورش هر از گاهی عشایر و نا امنی و تاثیر دو جنگ جهانی اول و دوم ( که اتفاقاً مسیر نیریز - رونیز - شیراز یکی از مسیرهای مطمئن تردد کامیونهای سنگین متفقین در کمک به اتحاد شوروی بود ) تا دهه سی ، دچار وقفه می شد . اما در دهه چهل که ثبات نسبی در گسترش این روند پیش آمد ، به تدریج تاثیرات خود را بر کالبد ، شیوه ساخت ، نوع مصالح ، نحوه گسترش شهر و در نهایت ساختار شهر رونیز نشان داد. بدون شک تحولات پس از انقلاب 1357 ، این روند را سرعت بخشیده است. بگونه ای که روستا را از قابلیت هایی برخوردار ساخته که بتواند به عنوان یک مرکز منظومه و یک روستا - شهر کوچک در منطقه ایفای نقش کند.